به گزارش پی اچ دی یار، کنکور دکتری برای اولین بار در سال 1390 برگزار شد و از این رو تجربه پذیرش مستقل دانشگاه ها در این مقطع به اندازه ای است که می توان این تجربه را مورد نقد قرار داد و مزایا و معایب این شیوه را بررسی کرد.

پیش از برگزاری آزمون دکتری که به عنوان نحوه پذیرش مستقل یا غیرمتمرکز دانشجویان دکتری شناخته می‌شود، هر یک از دانشگاه‌ها پس از برگزاری جلسات داخلی، تاریخ مشخصی را برای شروع ثبت نام داوطلبان پذیرش دکتری آن دانشگاه اعلام می‌کرد. ثبت نام‌ها عموما حضوری و یا از طریق ارسال پستی مدارک صورت می‌پذیرفت. بسیاری از دانشگاه‌ها داشتن نمره زبان و یا قبولی در آزمون زبان همان دانشگاه را هم به عنوان یکی از شروط اصلی شرکت در آزمون خود اعلام می‌کردند.

داوطلبان ثبت‌نام کرده می‌بایست در تاریخ مشخصی برای برگزاری آزمون کتبی به دانشگاه مراجعه می‌کردند. آزمون ها عموما تشریحی و یا ترکیبی از تشریحی و چهارگزینه‌ای بود.

بعد از مدتی و با تصحیح برگه‌های آزمون، نتایج این آزمون اولیه اعلام می‌شد و فهرست اسامی دعوت‌شده به مصاحبه دانشگاه مشخص‌ می‌شد.

داوطلبان معرفی شده، در تاریخ اعلامی دانشگاه برای مصاحبه حاضر می‌شدند و از جمع‌بندی نمره آزمون و مصاحبه آنها، نفرات برگزیده مشخص و به وزارت علوم اعلام معرفی می‌شدند.

این نوع پذیرش دارای مشکلات خاص خود بود که در بخش‌های زیر به بخشی از آنها اشاره خواهد شد.

1- نبود استاندارد در آزمون ها و وجود منابع متفاوت در آزمون های کتبی

بزرگترین مشکل پذیرش مستقل دانشگاه ها برای داوطلبان، وجود منابع متفاوت بود. هر یک از دانشگاه ها و به عبارت بهتر هر یک از گروه‌های آموزشی، منابع متفاوتی را برای آزمون خود معرفی می‌کردند و سوالات خود را از این منابع مطرح می کردند.

تنوع منابع هر یک از دانشگاه ها می توانست شامل موارد زیر باشد:

تنوع در عناوین مباحث: تفاوت دو گروه آموزشی در دو دانشگاه گاهی شامل تفاوت در عناوین بود. یعنی یک عنوان درسی به عنوان منبع یکی از دانشگاه ها مطرح بود اما در دانشگاه دیگر، عنوان متفاوتی مهم تلقی می‌شد و سوالات از آن مطرح می‌شد. به عنوان مثال مدیریت استراتژیک در یکی از گروه‌های آموزشی به عنوان مبحث درسی مطرح بود، اما در دانشگاه دیگر بازاریابی بین‌الملل مورد سوال بود.

تنوع در منابع هر مبحث: با وجود یکسان بودن عناوین در برخی دانشگاه ها، منابع اصلی مورد سوال در هر کدام متفاوت بود. به عبارت دیگر در یک عنوان درسی واحد، یک گروه آموزشی سوالات خود از یک سری کتاب های مطرح می کرد و گروه دیگر کتاب های متفاوتی را مبنای کار خود قرار می‌داد.

البته داوطلبان رشته‌های فنی و علوم‌پایه مشکل کمتری در این زمینه داشتند، اما در بحث های علوم انسانی با توجه به گستردگی منابع و تفاوت محتوای تالیفات مختلف، این مشکل گریبانگیر بسیاری از داوطلبان بود.

ابهام در منابع: وضعیت دانشجویان دکتری معمولا به صورتی است که اساتید توقع دارند دانشجویان با منابع مختلف آشنا باشند، از این رو چه در آزمون فعلی و چه در پذیرش های مستقل، معمولا منبعی برای هر یک از دروس اعلام نمی شود.

این مسئله گرچه در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد اما تفاوت نحوه مطالعه بین کسانی که از کتاب‌های مورد توجه اساتید اطلاع داشتند و کسانی که از این موضوع بی‌خبر بودند باعث می‌شد وقت زیادی از داوطلبان صرف این شود که هر یک از دانشگاه ها کدام کتاب‌ها را بیشتر مدنظر دارند.

2- آزمون های کتبی موازی

مشکل بزرگی که برگزاری آزمون‌های کتبی دانشگاه‌های مختلف داشت، موازی‌کاری در سنجش معلومات داوطلبان بود. یعنی داوطلبان مجبور بودند معلومات خود را به صورت مجزا به هر یک از دانشگاه‌ها اثبات کنند و امکان ارزیابی داوطلبان در یک آزمون واحد وجود نداشت.

3- نیاز به مسافرت‌های مکرر

پذیرش مستقل دانشگاه ها همانند پذیرش فعلی از دو مرحله تشکیل شده بود: آزمون کتبی و مصاحبه. البته با توجه به این که آزمون های زبان گستردگی فعلی را نداشت، اکثر دانشگاه به نوعی آزمون زبان هم داشتند.

این دوبخشی بودن آزمون به این معنا بود که هر داوطلب می بایست دست کم دو بار به شهر مورد نظر سفر کند و با توجه به این که معمولا آزمون کتبی وقت گیر و طولانی بود (گاه در دو روز متوالی انجام میشد) نیاز به توقف یک یا دو شب در محل دانشگاه بود.

این موضوع باعث ایجاد خستگی زیادی به داوطلبان میشد و بر همین اساس اصولا بسیاری از داوطلبان به بیش از چند انتخاب محدود فکر نمی کردند و از ابتدا مثلا هدف خود را 4 یا 5 دانشگاه قرار میدادند.

4- همزمانی برگزاری آزمون در دانشگاه های مختلف

مشکل بزرگی که برای داوطلبان علاقه‌مند به شرکت در آزمون ورودی دانشگاه‌های متعدد وجود داشت، مشکل همزمانی آزمون کتبی یا مصاحبه در دو دانشگاه مختلف بود.

آزمون‌های کتبی بیشتر در روزهای پایانی هفته برگزار می‌شد تا امکان قرق کردن دانشگاه و اختصاص فضاهای آموزشی به حوزه‌های امتحانی وجود داشته باشد. بازه آزمون ها هم معمولا محدود بود و به طور معمول از اوایل اردیبهشت تا اواخر خرداد برگزار می‌شدند. این محدودیت باعث همزمانی آزمون در بسیاری از دانشگاه‌ها می‌شد (به ویژه در رشته‌هایی که در بسیاری دانشگاه‌ها پذیرش دارند) و چاره‌ای جز انتخاب برخی از آنها باقی نمی‌گذاشت.

5- عدالت پایین در گزینش داوطلبان

از نگاه مخالفان این نوع پذیرش، یکی از مشکلات اصلی آن، بی‌عدالتی در پذیرش داوطلبان بود؛ به گونه‌ای که بسیاری از پذیرفته‌شدگان دوره دکتری هر دانشگاه از دانشجویان دوره کارشناسی ارشد همان دانشگاه بودند. این موضوع البته دلایل مختلفی داشت که از آن جمله می‌توان به دو مورد زیر اشاره کرد:

آشنایی داوطلبان دانشگاه ها با منابع و اساتید

دانشجویان دوره کارشناسی ارشد هر دانشگاه به طور معمول با منابع مورد علاقه هر استاد آشنایی دارند. این موضوع هم از این جنبه است که در واحد درسی استاد مورد نظر شرکت داشته‌اند و هم این که به منابع اطلاعاتی بهتری (مانند دانشجویان دکتری پذیرفته‌شده آن دانشگاه) دسترسی دارند. از این رو فارغ از هر نوع تبعیض، این دانشجویان عملکرد بهتری هم در زمان آزمون کتبی و هم در مصاحبه دکتری داشتند و در نتیجه شانس قبولی بیشتری هم در  انتظار آنها بود.

آشنایی اساتید با داوطلبان

آشنایی اساتید با توانمندی‌ها و قابلیت‌های دانشجویان خود نیز عامل دیگری بود تا احتمال پذیرش این داوطلبان بیشتر از سایر متقاضیان باشد. اساتید ترجیح می‌دادند دانشجویان دکتری آنها کسانی باشند که بتوانند ارتباط بهتری با آنها برقرار کنند و درک مشترکی که از دانشجویان قبلی خود داشتند باعث می‌شد آنها را در اولویت پذیرش قرار دهند.

البته طرفداران این نوع پذیرش هم کم نبودند و هنوز هم بسیاری از اساتید و مدیران دانشگاه‌ها ترجیح می‌دهند دستشان در پذیرش دانشجوی دکتری کاملا باز باشد تا بتوانند انتخاب‌های بهتری داشته باشند.

به گزارش ایسنا، دکتر سعیدرضا عاملی در حاشیه جلسه مشترک ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی و کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی در خصوص آخرین وضعیت اصلاح سهمیه های ورود به دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی اظهار کرد: برخی سهمیه های شاخص مثل سهمیه ایثارگران مصوب مجلس شورای اسلامی هستند. بنابراین اصلاح یا لغو این گونه سهمیه ها باید توسط مجلس شورای اسلامی انجام شود و تحقق این امر نیازمند همفکری بیشتر با مجلس در خصوص است. در مجموع امیدوارم تغییرات در سهمیه ها به کنکور و آزمون‌های بعدی برسد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه حذف آزمون کارشناسی ارشد و دکتری در دستور کار نقشه جامع علمی کشور است، تاکید کرد: کمیسیون آموزش دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی دنبال اعمال تغییرات در نحوه برگزاری این دو آزمون است، ضمن اینکه مجلس شورای اسلامی در مورد برگزاری آزمون دوره دکتری یک مصوبه دارد و آن اینکه آزمون این دوره باید به صورت متمرکز برگزار شود، اما حل این موضوع باید در تعامل با مجلس صورت گیرد.

وی تاکید کرد: قصد داریم به سمت تغییر روش سنجش و پذیرش دانشجو برویم، حتی مجلس قانونی را در این زمینه تصویب کرد که بر اساس آن حذف کنکور تا پنج سال آینده قطعی شود اما پنج سال گذشت و این اتفاق هم نیفتاد.

عاملی ادامه داد: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی مصمم است که کنکور را به یک نتیجه مشخص برساند اما باید روش جایگزینی برای کنکور وجود داشته باشد که ضریب اطمینانی که هم اکنون در این آزمون است نظیر امنیت و عدالت در سنجش را به همراه داشته باشد.

استاد دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: به نظر می رسد در زمینه تصمیم گیری برای حذف کنکور  به چند اصل توجه کرد، اصل اول تمایز ایجاد کردن بین سنجش و پذیرش است چرا که در حال حاضر سازمان سنجش آموزش کشور  کار سنجش و  پذیرش انجام می دهد در حالی که می توانیم سنجش را در دوره کارشناسی به صورت متمرکز انجام دهیم ولی پذیرش را بر عهده دانشگاه ها بگذاریم.

به گفته عاملی، سالهای اولیه پیروزی انقلاب اسلامی و در مقطعی حتی بین سنجش و پذیرش تمایز وجود داشت. سنجش را به صورت متمرکز انجام می دادند و فرد با نمره سنجش اقدام به درخواست پذیرش در دانشگاه های مختلف می کرد؛ روشی که در بسیاری از کشورها متداول است حتی افراد در این کشورها بر اساس برآورد نمره سال آخر دبیرستان به صورت موازی برای پذیرش در چند دانشگاه اقدام می کردند.

وی یادآور شد: اصل دوم برگزاری امتحان در چند مقطع زمانی است که اضطراب انحصار زمانی را باید از بین ببریم و شانس افراد را برای آزمون در چند مقطع قرار دهیم. اما به طور کلی و طبق تجارب موجود،  سیاست اصلاح روش سنجش و پذیرش اقدامی موفق است به همین جهت در حال حاضر آسیب شناسی وضعیت سنجش و پذیرش دانشجو به عنوان قدم اول شروع شده است تا با جمع بندی این آسیب شناسی و بررسی مطالعات تطبیقی در خصوص تجربیات جهانی در نهایت به مدلی برسیم که با شرایط ما سازگار باشد.

وی درباره احتمال ایجاد تغییرات در آزمون های ورودی دانشگاه ها در سال ۱۴۰۰ گفت: به نظر می‌رسد در سطح آزمون‌های کارشناسی ارشد و دکتری جای امیدواری باشد که این اتفاق رخ دهد اما در سطح کنکور سراسری باید بیشتر پیش برویم تا بتوانیم اظهار نظر دقیق تر داشته باشیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین در خصوص میزان تعامل این شورا با مجلس برای ساماندهی سهیمه های کنکور نیز خاطرنشان کرد: اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس برای اصلاح سهمیه ها تمایل دارند حتی نمایندگان اعلام آمادگی کردند که طرح دو فوریتی برای این امر آماده کنند. در حال حاضر نیز کمیته مشترکی در این خصوص متشکل از اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و ستاد نقشه جامع علمی کشور شکل گرفته است که امیدواریم کارکرد آن به نتیجه مفید و موثر منتهی شود.